Mộng du là gì và những điều cần biết để kiểm soát chứng rối loạn giấc ngủ

Chứng mộng du, hay còn gọi là somnambulism, là một rối loạn giấc ngủ kỳ lạ khiến người bệnh thực hiện các hành động phức tạp như đi lại, ăn uống, thậm chí lái xe trong khi vẫn đang ngủ say. Tình trạng này có thể gây ra những tình huống nguy hiểm tiềm ẩn cho cả người bệnh và những người xung quanh, đòi hỏi sự hiểu biết và các biện pháp xử lý kịp thời.

Mộng du nghĩa là gì và các biểu hiện thường gặp

Mộng du (somnambulism) được định nghĩa là một rối loạn giấc ngủ thuộc nhóm rối loạn kích thích bất thường. Trong cơn mộng, người bệnh có thể rời khỏi giường, đi lại, thực hiện các hoạt động thường ngày như ăn uống, mặc quần áo, nói chuyện hoặc thực hiện các hành vi phức tạp hơn mà không có ý thức. Một số trường hợp, người bị mộng du thậm chí có thể thực hiện các hành vi nguy hiểm như lái xe hoặc sử dụng vũ khí.

Các biểu hiện điển hình của mộng du bao gồm: nét mặt trống rỗng, mắt mở nhưng không có sự tập trung, khó đánh thức, và khi bị đánh thức, người bệnh thường bối rối, mất phương hướng và không nhớ những gì mình đã làm. Cơn mộng du thường xuất hiện từ một đến hai giờ sau khi bắt đầu ngủ và có thể kéo dài từ vài phút đến hơn 30 phút.

Nguyên nhân gây ra tình trạng mộng du

Tỷ lệ mộng du ước tính chiếm khoảng 1-15% dân số, phổ biến hơn ở trẻ em trong độ tuổi từ 3-7 tuổi. Ở trẻ em, mộng du đôi khi liên quan đến chứng đái dầm và thường tự khỏi khi trẻ lớn. Tuy nhiên, mộng du cũng có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành hoặc xuất hiện muộn ở người lớn.

Các yếu tố góp phần gây ra chứng mộng du rất đa dạng:

• Căng thẳng thể chất và tinh thần: Stress, lo âu, hoặc các sự kiện gây sốc tâm lý có thể kích hoạt cơn mộng du.
• Thiếu ngủ: Cơ thể không được nghỉ ngơi đầy đủ làm rối loạn chu kỳ giấc ngủ, tăng nguy cơ mộng du.
• Môi trường ngủ không thuận lợi: Tiếng ồn, ánh sáng mạnh, hoặc sự thay đổi môi trường ngủ đột ngột.
• Các rối loạn giấc ngủ khác: Ngưng thở khi ngủ, hội chứng chân không yên, hoặc cử động chân định kỳ.
• Yếu tố di truyền: Một số nghiên cứu cho thấy mộng du có thể có tính di truyền.
• Tác dụng phụ của thuốc: Một số loại thuốc an thần, chống trầm cảm có thể làm tăng nguy cơ mộng du.
• Các bệnh lý nền: Trào ngược dạ dày thực quản, co giật, hoặc các rối loạn sức khỏe tâm thần như trầm cảm, PTSD.

5 bước ngăn chặn mộng du và tạo môi trường an toàn

Mặc dù phần lớn các trường hợp mộng du là vô hại, nhưng đôi khi chúng có thể dẫn đến những tai nạn đáng tiếc. Việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa là cần thiết:

1. Thiết lập thói quen ngủ đều đặn: Đi ngủ và thức dậy vào cùng một thời điểm mỗi ngày giúp điều hòa đồng hồ sinh học.
2. Tạo không gian thư giãn trước khi ngủ: Thực hiện các hoạt động nhẹ nhàng như tắm nước ấm, đọc sách để giảm căng thẳng.
3. Đảm bảo môi trường ngủ an toàn: Đặc biệt với trẻ em, cần loại bỏ các vật sắc nhọn, khóa cửa ra vào, cửa sổ và lắp đặt cổng an toàn trên cầu thang. Sử dụng chuông báo động cửa cũng có thể hữu ích.
4. Kiểm soát yếu tố gây căng thẳng: Tìm các phương pháp giảm stress hiệu quả trong cuộc sống hàng ngày.
5. Tham khảo ý kiến bác sĩ: Nếu tình trạng mộng du kéo dài hoặc gây lo ngại, hãy tìm kiếm sự tư vấn y tế chuyên nghiệp.

Các biện pháp điều trị chứng mộng du

Việc điều trị mộng du thường tập trung vào việc giải quyết các nguyên nhân gốc rễ gây ra tình trạng này.

Điều trị bệnh lý nền

Với các trường hợp mộng du liên quan đến các bệnh lý có sẵn, việc điều trị triệt để các bệnh đó sẽ giúp cải thiện hoặc loại bỏ chứng mộng du. Các bệnh lý thường gặp bao gồm:

• Trào ngược dạ dày thực quản
• Chứng ngưng thở khi ngủ
• Co giật
• Cử động chân định kỳ hoặc hội chứng chân không yên

Khi nào cần dùng thuốc?

Thuốc có thể được cân nhắc sử dụng trong các trường hợp người bệnh mộng du có nguy cơ gây hại cho bản thân hoặc người khác, khi tình trạng mộng du gây gián đoạn nghiêm trọng đến cuộc sống gia đình, hoặc khi có biểu hiện buồn ngủ quá mức vào ban ngày mà các phương pháp khác không hiệu quả. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc cần có chỉ định và theo dõi chặt chẽ của bác sĩ chuyên khoa.

Xử lý người đang bị mộng du đúng cách

Một câu hỏi thường gặp là có nên đánh thức người đang mộng du hay không. Theo các chuyên gia y tế, việc đánh thức người đang mộng du đột ngột có thể gây ra phản ứng khó kiểm soát, khiến họ cảm thấy bối rối, hoảng loạn hoặc thậm chí có hành vi chống cự, gây nguy hiểm.

Thay vì đánh thức, bạn nên nhẹ nhàng hướng dẫn người đó trở lại giường ngủ. Nếu họ đang thực hiện hành vi nguy hiểm, hãy cố gắng can thiệp một cách an toàn nhất có thể, ví dụ như gỡ bỏ vật dụng nguy hiểm hoặc nhẹ nhàng dẫn họ về giường.

Việc hiểu rõ mộng du là gì, nguyên nhân gây ra nó và cách xử lý phù hợp sẽ giúp chúng ta đối phó hiệu quả hơn với tình trạng rối loạn giấc ngủ này. Nếu bạn hoặc người thân đang gặp phải tình trạng mộng du kéo dài, đừng ngần ngại tìm kiếm sự trợ giúp từ các chuyên gia y tế để có hướng điều trị tốt nhất.